Rechtsvorm van de onderneming: wat is het
belang? Ondernemingen zijn er in alle soorten en maten. Grote multinationals en kleine
privé-ondernemingen, lang bestaande ondernemingen en startende ondernemingen,
industriële ondernemingen en dienstverlenende, om maar enkele voorbeelden te noemen. Al
deze ondernemingen hebben een bepaalde rechtsvorm. De advocaat kan u adviseren omtrent de
juiste keuze van de rechtsvorm. Als een keuze eenmaal is gemaakt is het immers niet
eenvoudig om dat weer te wijzigen, afgezien van de kosten die een en ander meebrengt.
Hebt u na het lezen nog vragen, klik dan hier om een vraag te
stellen
Wilt u direct contact met een advocaat, bel dan 035 531 88 80
De eenmanszaak
De eenvoudigste ondernemingsvorm is de
eenmanszaak. Er is in dat geval sprake van één natuurlijk persoon die een onderneming
drijft. Dat kan elk soort onderneming zijn. De eigenaar van een eenmanszaak is met zijn
gehele vermogen - zowel zakelijk als privé - aansprakelijk voor alle schulden van de
onderneming. Gedacht kan daarbij worden aan verplichtingen die voortvloeien uit allerlei
overeenkomsten, zoals koopovereenkomsten, huurovereenkomsten, arbeidsovereenkomsten en
leasecontracten, maar ook voor eventuele onrechtmatige daden. De gehuwde eigenaar van de
eenmanszaak dient te bedenken dat wanneer hij of zij in gemeenschap van goederen is gehuwd
- dat is automatisch het geval als echtgenoten geen huwelijkse voorwaarden hebben laten
opmaken - alle bezittingen van de echtgenote of echtgenoot ook onder de aansprakelijkheid
van de ondernemer in de eenmanszaak vallen. Iemand die tijdens het huwelijk een
onderneming als eenmanszaak start dient dan ook tenminste te overwegen alsnog huwelijkse
voorwaarden te laten opstellen.
De maatschap
De maatschap is een samenwerkingsverband
tussen twee of meer natuurlijke en/of rechtspersonen met de bedoeling de inkomsten onder
die personen te verdelen. Maatschappen komt men tegen in vrije beroepen, zoals bij
advocaten, artsen en fysiotherapeuten, maar ook in andere bedrijfssoorten. Gedacht kan
worden aan de maatschap tussen echtgenoten, zoals men die in de agrarische sector
veelvuldig tegenkomt, maar ook aan incidentele samenwerkingsvormen, zoals een groep
bouwbedrijven die een groot project uitvoert.
De maatschap lijkt in veel opzichten op de
vennootschap onder firma. Er is één belangrijk verschil tussen beide rechtsvormen,
namelijk op het punt van de aansprakelijkheid van de leden c.q. vennoten. De leden van de
maatschap zijn ten opzichte van derden ieder voor gelijke deel aansprakelijk voor schulden
van de maatschap. Derden kunnen de individuele leden van de maatschap derhalve niet
aanspreken voor de gehele schuld van de maatschap. In de praktijk kan de vraag ontstaan of
het optredende samenwerkingsverband een maatschap of een vennootschap onder firma is.
Globaal gesproken kan gesteld worden dat er sprake is van een maatschap indien er een
beroep wordt uitgeoefend, zelfs als dat onder gemeenschappelijke naam geschiedt of als er
een bedrijf wordt uitgeoefend, mits dan niet onder gemeenschappelijke naam geschiedt. In
het algemeen behoeft een maatschap niet ingeschreven te worden bij de Kamer van
Koophandel.
De
vennootschap onder firma
De vennootschap onder firma (VOF) is een
bijzondere vorm van de maatschap. Het gaat in dit geval om een samenwerkingsverband tussen
twee of meer natuurlijke personen en/of rechtspersonen (vennoten) waarmee onder
gemeenschappelijke naam een bedrijf wordt uitgeoefend. De samenwerkingsregels worden
doorgaans in een contract - het firmacontract - vastgelegd. Dit contract kan notarieel
worden vastgelegd, doch dat is geen verplichting. Anders dan de maatschap kent de
vennootschap onder firma een 'afgescheiden vermogen': het vennootschappelijk vermogen
staat min of meer los van het privé-vermogen van de vennoten. Tijdens het bestaan van de
vennootschap onder firma hebben de privé-crediteuren van de vennoten geen verhaal op het
vennootschappelijk vermogen. Mocht het vennootschappelijk vermogen onvoldoende verhaal
bieden, dan kunnen de crediteuren zich ook verhalen op de privé-vermogens van de
vennoten. Anders dan bij de maatschap zijn de vennoten ieder hoofdelijk aansprakelijk voor
de gehele schuld van de vennootschap.
De
commanditaire vennootschap
De commanditaire vennootschap (CV) is - net
als de vennootschap onder firma - een samenwerkingsverband tussen twee of meer natuurlijke
personen en/of rechtspersonen. De vennoten van de commanditaire vennootschap hebben echter
niet dezelfde status. De commanditaire vennootschap kent twee soorten vennoten. Ten eerste
zijn dat de beherende vennoten, die zich met de feitelijke bedrijfsvoering bezig houden en
naar buiten toe optreden. Zij hebben dezelfde positie als de vennoten in een vennootschap
onder firma, en zijn als zodanig ook hoofdelijk aansprakelijk voor alle schulden van de
commanditaire vennootschap. Daarnaast zijn er commanditaire ('stille') vennoten.
Commanditaire vennoten hebben meestal slechts een financiële betrokkenheid bij de
onderneming.
De aansprakelijkheid van de commanditaire
vennoten is in beginsel beperkt tot het vermogen dat zij in de commanditaire vennootschap
hebben geïnvesteerd. Op dit beginsel bestaat echter één - belangrijke - uitzondering:
als commanditaire vennoten beheersdaden verrichten namens de commanditaire vennootschap
naar buiten treden worden zij mede hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de
commanditaire vennootschap en verkrijgen zij in feite dezelfde positie als de beherende
vennoten.
De
naamloze vennootschap
De rechtsvorm van de naamloze vennootschap
(NV), wordt doorgaans gekozen door grote ondernemingen. Het kapitaal van de naamloze
vennootschap is verdeeld in aandelen; dit kunnen zowel aandelen aan toonder als aandelen
op naam zijn. Veelal vindt verhandeling van de aandelen van een naamloze vennootschap
plaats op de effectenbeurs. Voor de dagelijkse praktijk is de naamloze vennootschap minder
belangrijk.
De besloten vennootschap
met beperkte aansprakelijkheid
Deze rechtsvorm wordt in de praktijk
doorgaans aangeduid als 'BV'. Met de naamloze vennootschap heeft de BV gemeen dat zij een
rechtspersoon is. Anders dan bij de eenmanszaak, de maatschap, de vennootschap onder firma
en de commanditaire vennootschap, waar de betrokken deelnemers zelf de ondernemers zijn,
is de BV - hetzelfde geldt voor de NV - zelf de ondernemer en dus ook degene die
verplichtingen met derden aangaat. Eigenaar van de onderneming zijn de aandeelhouders.
De belangrijkste reden om voor de rechtsvorm
van de BV te kiezen is doorgaans de beperking van de persoonlijke aansprakelijkheid. De
aandeelhouders lopen slechts risico met hun aandelenkapitaal. Ook kunnen fiscale aspecten
een rol spelen.
In beginsel kunnen schuldeisers van de BV
zich slechts verhalen op het vermogen van de BV. Het privé-vermogen van de aandeelhouders
en van de directeur kan in beginsel niet worden aangesproken door crediteuren van de
vennootschap. In bepaalde gevallen bestaat er echter wel een aansprakelijkheid van
bestuurders en commissarissen. Een voorbeeld daarvan is de zogenaamde 'misbruikwetgeving'
die betrekking heeft op situaties waarin bestuurders een evident wanbeleid hebben gevoerd,
wat tot uiting kan komen in een faillissement van de BV of het niet betalen van
belastingen en/of sociale verzekeringspremies.
Voor de oprichting van een BV en het
opstellen van de statuten - de huishoudelijke regels - is in alle gevallen een notariële
akte vereist. In de statuten, die in de akte van oprichting zijn opgenomen, worden onder
meer geregeld: naam, doel, en vestigingsplaats van de BV, de grootte van het kapitaal, de
wijze van storting daarvan en de bevoegdheden van het bestuur, de aandeelhouders en,
eventueel, de commissarissen. Anders dan de NV kent de BV slechts aandelen op naam, die
onder voorwaarden overdraagbaar. Bij oprichting moet de BV (op dit moment) een minimum
kapitaal hebben van 18000,-. De oprichters van de BV moeten de aandelen in de BV tot dit
bedrag 'volstorten'. Dit kan gebeuren met geld of door inbreng van goederen of een
bestaande onderneming. Als de aandelen met geld worden volgestort, dan moet een bank bij
de oprichting van de BV een zogenaamde 'bankverklaring' aan de notaris overleggen, waaruit
blijkt dat het geld ook daadwerkelijk ter beschikking staat van de BV. Als de aandelen
worden volgestort door inbreng van goederen of een onderneming, dan moet er door een
accountant een beschrijving worden gemaakt van de waarde van die goederen of de
onderneming.
De Minister van Justitie moet voor de
oprichting een zogenaamde 'verklaring van geen bezwaar' afgeven. Dit gebeurt meestal onder
gelijktijdige goedkeuring van de statuten. Daarna kan de BV feitelijk worden opgericht. In
de oprichtingsfase kunnen de bestuurders van de nog op te richten BV ten behoeve van de BV
overeenkomsten en handelingen verrichten. Als deze handelingen en overeenkomsten na
oprichting door de BV worden goedgekeurd, verkrijgt de BV alle rechten en verplichtingen
die uit die overeenkomsten voortvloeien.
Publicatieplicht
De BV - hetzelfde geldt voor de NV - is
verplicht een jaarrekening op te stellen. De jaarrekening bestaat uit de balans en de
winst- en verliesrekening met een toelichting daarop. De jaarrekening moet op een door de
wet voorgeschreven manier worden opgesteld en ter inzage gelegd bij het Handelsregister.
De jaarrekening mag geen misleidend beeld van de onderneming geven. Doet zij dat wel dan
zijn de bestuurders en de eventuele commissarissen aansprakelijk voor de schade die derden
daardoor lijden.
De
stichting en de vereniging
De belangrijkste kenmerken van de stichting
zijn dat zij geen uitkeringen kan doen aan oprichters, directeuren en andere personen,
tenzij het uitkeringen betreft met een sociaal of ideëel karakter. Het belangrijkste
kenmerk van de vereniging is dat een vereniging niet als doel mag hebben het maken van
winst ter verdeling onder haar leden. De stichting en de vereniging zijn geen voor de hand
liggende rechtsvormen om een onderneming te beginnen. Daarom worden deze rechtsvormen hier
niet verder besproken.
Fiscale aspecten
Natuurlijke personenondernemers zijn
belastingplichtig voor de inkomensbelasting, rechtspersonen voor de
vennootschapsbelasting. De eigenaar van een eenmanszaak geniet winst uit onderneming, die
in box 1 van het huidige stelsel van inkomensbelasting valt. Evenals bij de eenmanszaak
genieten de leden van de maatschap als het natuurlijke personen zijn winst uit onderneming
voor de inkomensbelasting. Als het rechtspersonen zijn, dan genieten zij winst voor de
vennootschapsbelasting.
Hetzelfde geldt voor vennoten in een
vennootschap onder firma en de beherende vennoten in een commanditaire vennootschap. De
fiscale positie van de commanditaire vennootschap is als hij natuurlijk persoon is,
ingewikkelder. Alle rechtspersonen, zoals NV en BV zijn vennootschapsbelastingplichtig.
Wiens
hulp heeft u nodig?
Misschien weet u al welke rechtsvorm voor uw
onderneming het meest geschikt is. Maar misschien ook niet. In ieder geval is het van
groot belang dat u op tijd de juiste adviseurs inschakelt. Voor aanvullende en algemene
informatie wordt hierbij verwezen naar de andere brochures van de Nederlandse Orde van
Advocaten. Juist omdat de advocaat uit de praktijk de problemen die kunnen ontstaan zo
goed kent, is hij ook op het gebied van de juiste rechtsvorm van uw onderneming uw
juridisch adviseur bij uitstek.
Informatie
Wilt u meer informatie? Advocaten staan onder de letter A
vermeld in de Gouden Gids of telefoonboek. Aan namen alleen kunt u natuurlijk niet zien of
een advocaat speciale ervaring heeft met een probleem waar u mee te maken heeft. De
Nederlandse Orde van Advocaten verwijst u graag naar een advocaat bij u in de buurt voor
een gratis oriënterend gesprek.
Voor snel en adequaat eerstelijns
rechtshulp:
klik hier voor een gratis advies
Deze folder is een uitgave van de Nederlands Orde van Advocaten en werd
geschreven door Mr E. de Wind