Begrip
Onder algemene voorwaarden verstaat de
Nederlandse wetgever: "Eén of meer schriftelijke bedingen die zijn opgesteld
teneinde in een aantal overeenkomsten te worden opgenomen, met uitzondering van bedingen
die de kern van de prestatie aangeven."
Onder 'gebruiker' wordt verstaan degene die
algemene voorwaarden in een overeenkomst gebruikt. 'Wederpartij' is degene die door
ondertekening van een geschrift of anderszins de gelding van algemene voorwaarden heeft
aanvaard.
Toepasselijkheid
De Nederlandse wettelijke regeling met
betrekking tot algemene voorwaarden behelst geen afzonderlijke regels voor de
toepasselijkheid. Daarvoor gelden de algemene regels voor de totstandkoming van
overeenkomsten. Er moet sprake zijn van een aanbod en een aanvaarding. Indien bijvoorbeeld
in een offerte wordt verwezen naar algemene voorwaarden en de wederpartij aanvaardt die
offerte, dan zullen de algemene voorwaarden van toepassing zijn, ook als duidelijk is dat
de wederpartij die voorwaarden niet kende. Volgens de rechtspraak kunnen algemene
voorwaarden zelfs van toepassing worden door enkele verwijzingen op facturen, met name
indien partijen langdurig zaken met elkaar doen. In het algemeen dient men er echter voor
te zorgen dat duidelijk naar algemene voorwaarden wordt verwezen en wel bij voorkeur
vóór het sluiten van de overeenkomst.
Tegenstrijdige
voorwaarden
Het komt vaak voor dat beide partijen bij een
overeenkomst naar hun eigen algemene voorwaarden verwijzen. In zo een geval voorziet de
wet erin dat in beginsel de eerste verwijzing vergaat.
Als iemand de voorwaarden van de ander niet
wil aanvaarden, moet hij die uitdrukkelijk van de hand wijzen.
De wetgever heeft aan de toepasselijkheid van
algemene voorwaarden geen bijzondere eisen willen stellen. De wetgever heeft echter de
mogelijkheid geschapen algemene voorwaarden te vernietigen.
Vernietiging
Een beding in algemene voorwaarden is
vernietigbaar:
Indien het, gelet op de aard en de overige inhoud van de
overeenkomst, de wijze waarop de voorwaarden tot stand zijn gekomen, de wederzijds kenbare
belangen van partij en de overige omstandigheden van het geval, onredelijk bezwarend is
voor de wederpartij; of
Indien de gebruiker aan de wederpartij niet een redelijke
mogelijkheid heeft geboden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen.
Om te voorkomen dat algemene voorwaarden
worden vernietigd omdat de wederpartij geen redelijke mogelijkheid heeft gehad om van de
algemene voorwaarden kennis te nemen, moet men indien enigszins mogelijk de algemene
voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst aan de wederpartij ter hand
stellen. 'Ter hand stellen' moet niet te letterlijk worden genomen. Een duidelijk
zichtbaar bord waarop de voorwaarden staan vermeld, bijvoorbeeld in een winkel, kan
voldoende zijn.
Alleen indien deze terhandstelling niet
mogelijk is kan volstaan worden met bekendmaking aan de wederpartij vóór de
totstandkoming van de overeenkomst, dat de voorwaarden bij de gebruiker ter inzage liggen
of bij een bepaalde Kamer van Koophandel en Fabrieken of een griffie van een gerecht zijn
gedeponeerd. Daarbij moet tevens worden vermeld dat de voorwaarden op verzoek (gratis)
zullen worden toegezonden. Wordt aan een dergelijk verzoek niet voldaan, dan zijn de
voorwaarden weer vernietigbaar. Alleen indien toezending redelijkerwijs niet kan worden
gevraagd van de gebruiker, zoals bij zeer omvangrijke voorwaarden het geval kan zijn,
geldt de verplichting tot toezending niet.
Indien deze vernietigingsgrond wordt
gebruikt, zullen alle bedingen in de algemene voorwaarden vernietigd moeten worden.
Onredelijk
bezwarend
Een beding kan ook vernietigd worden, omdat
het voor de wederpartij onredelijk bezwarend is. Om te beoordelen of een beding onredelijk
bezwarend is, moet de rechter alle omstandigheden van het geval in aanmerking nemen. Het
is dus moeilijk om hiervoor algemene regels te geven. De wetgever heeft echter twee
lijsten samengesteld van bedingen, die in transacties met consumenten onredelijk bezwarend
zijn (de zogenaamde zwarte lijst) of vermoed worden te zijn (de zogenaamde grijze lijst).
Komt een beding voor op de zwarte lijst, dan moet de rechter dit beding vernietigen. Een
beding op de grijze lijst moet vernietigd worden, tenzij de gebruiker kan aantonen dat het
beding in dit geval niet onredelijk bezwarend is.
De zwarte lijst
Op deze lijst staan 14 bedingen die in
consumententransacties niet behoren voor te komen. Enkele voorbeelden zijn:
- Een beding waardoor het recht tot opschorting of ontbinding voor de wederpartij wordt
beperkt of uitgesloten;
- Een beding waardoor een wettelijke verjaringstermijn wordt verkort tot minder dan een
jaar;
- Een beding dat de bewijspositie van de wederpartij aantast;
- Een beding dat de beslechting van geschillen opdraagt aan een ander dan de rechter die
volgens de wet bevoegd zou zijn of aan arbiters.
De grijze lijst
Op de grijze lijst staan eveneens 14
bedingen. Onder omstandigheden kunnen die misschien toch toelaatbaar zijn, doch dit zal
niet spoedig het geval zijn. Voorbeelden:
- Een beding dat de gebruiker te verschaffen dan die welke was toegezegd;
- Een beding waardoor de aansprakelijkheid van de gebruiker wordt beperkt of uitgesloten;
- Een beding waardoor verrekening met een tegenvordering van de wederpartij wordt
uitgesloten;
- Een beding waardoor de wederpartij een opzegtermijn van meer dan drie maanden in acht
moet nemen.
Deze bedingen zijn soms misschien niet
onredelijk bezwarend. Als bijvoorbeeld de consument zeer goedkoop een gebruikte auto
koopt, kan hij niet verwachten dat de verkoper volledige aansprakelijkheid aanvaardt.
Reflexwerking
Hoewel de bedoelde lijsten alleen voor
consumententransacties gelden, wordt algemeen aangenomen dat van die lijsten een zekere
reflexwerking zal uitgaan naar commerciële transacties. De rechter kan een beding
"verdacht" vinden, omdat het op één van de lijsten voorkomt. Hij zal het
beding dan eerder onredelijk bezwarend vinden.
Soorten
van wederpartijen
De wet onderscheidt verschillende soorten
wederpartijen. Naast consumenten zijn er de 'grote' wederpartijen en verder de 'gewone'
wederpartijen. Consumenten worden extra beschermd, bijvoorbeeld door de eerdergenoemde
lijsten.
Grote wederpartijen (die hun jaarrekening
openbaar maken dan wel meer dan 50 personeelsleden hebben) worden minder beschermd. Hen
komt in beginsel geen rechtstreeks beroep toe op de bescherming van de regeling voor de
algemene voorwaarden. Niettemin kunnen zij indirect toch van die regeling profiteren, door
een beroep te doen op redelijkheid en billijkheid.
De post verwijt de ketel dat hij zwart ziet
Een partij kan geen beroep doen op het
onredelijk bezwarend zijn van bedingen in algemene voorwaarden, indien hij zelf meermalen
dezelfde of nagenoeg dezelfde voorwaarden gebruikt.
Uitsluiting of beperking van
aansprakelijkheid
Bedingen tot uitsluiting of beperking van
aansprakelijkheid zijn veelal de belangrijkste (of soms de enige) bedingen in algemene
voorwaarden. Er is geen algemene regel te geven voor wat op dit punt onredelijk bezwarend
wordt geacht. Dit zal telkens van alle omstandigheden van het geval afhangen. Wel is er
rechtspraak waaruit kan worden opgemaakt dat men voorzichtig moet zijn met uitsluiting van
iedere aansprakelijkheid. Beperking van aansprakelijkheid wordt eerder aanvaardbaar geacht
dan uitsluiting. Daarbij kan een rol spelen de vraag of een aansprakelijkheid verzekerd
kan worden op verantwoorde voorwaarden.
Als verzekering mogelijk is - en zeker als
verzekering gebruikelijk is - zal men zo een verzekering moeten afsluitend en de
aansprakelijkheid aanvaarden.
Beknelde tussenschakel
Om te voorkomen dat de middenstand het kind
van de algemene voorwaarden rekening wordt, is bepaald dat een persoon die geen consument
is geen beroep kan doen op een beding in algemene voorwaarden, voor zover dat beroep
onredelijk zou zijn wegens de nauwe samenhang met een (gelijksoortig) beding dat krachtens
de regeling van de algemene voorwaarden is vernietigd.
Abstracte toetsing
De wetgever heeft de mogelijkheid geopend
voor organisaties die de belangen van bepaalde (groepen van) bedrijven of consumenten
vertegenwoordigen, om aan de rechter (het Gerechtshof te Den Haag) de vraag voor te leggen
of bepaalde algemene voorwaarden onredelijk bezwarend zijn. Dit is inmiddels gebeurd met
de algemene voorwaarden voor levering van energie en water. Het Hof kan dan bijvoorbeeld
het gebruik van een dergelijk beding verbieden. Een belangenorganisatie die zo een
vordering wil instellen, moet wel steeds eerst de gebruiker van de algemene voorwaarden
benaderen en proberen in der minne een oplossing te vinden.
Internationale
bepalingen
De wet bepaalt dat tussen in Nederland
gevestigde bedrijven de regeling van de algemene voorwaarden steeds van toepassing is,
ongeacht welk recht de overeenkomst beheerst.
Vreemd is de bepaling dat tussen bedrijven
die niet beide in Nederland gevestigd zijn, de regeling niet van toepassing is, ook al is
overigens Nederlands recht van toepassing.
In Nederland wonende consumenten kunnen
steeds een beroep doen op de regeling.
Van groot belang is het ervoor te zorgen dat
de Nederlandse rechter bevoegd is van geschillen kennis te nemen. Aan een zogenaamde
jurisdictieclausule worden Europeesrechtelijk strenge eisen gesteld.
Uitsluitingen
De regeling is niet van toepassing op
(collectieve) arbeidsovereenkomsten.
Algemeen
De regeling van de algemene voorwaarden lost
zeker niet alle problemen op. Integendeel lijkt zij nieuwe problemen met zich mee te
brengen. Het verdient dus aanbeveling uw algemene voorwaarden te laten beoordelen door een
advocaat en dit regelmatig te herhalen. De rechtspraak zal verdere invulling aan de
regeling geven, zodat uw voorwaarden regelmatig moeten worden aangepast.
Dit geldt in versterkte mate indien uw
voorwaarden in het internationale verkeer worden gebruikt.
Raadpleeg tijdig een advocaat
Van een moderne ondernemer mag je veel
verwachten. Maar niet dat hij ook nog z'n eigen advocaat is. U neemt als ondernemer de
hele dag besluiten. Dat doet u met meer kwaliteit en zekerheid als u de juridische
aspecten van uw bedrijfsvoering op tijd checkt.
Beslis daarom vandaag nog dat uw bedrijf
recht heeft op het advies van een vaste advocaat. De Nederlandse Orde van Advocaten
verwijst u graag naar een advocaat in uw buurt voor een Gratis Kennismakingsgesprek.
Informatie
Wilt u meer informatie? Advocaten staan onder de letter A
vermeld in de Gouden Gids of telefoonboek. Aan namen alleen kunt u natuurlijk niet zien of
een advocaat speciale ervaring heeft met een probleem waar u mee te maken heeft. De
Nederlandse Orde van Advocaten verwijst u graag naar een advocaat bij u in de buurt voor
een gratis oriënterend gesprek.
Voor snel
en adequaat eerstelijns rechtshulp:
klik hier voor een gratis advies